Eldivensiz Temas, Büyük Risk: Orf Virüsü İnsan Sağlığını Tehdit Ediyor!

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

-VETERİNER HEKİM YAŞAR REZA RAHİMİ YAZIYOR-

Orf Hastalığı (ORF) ve Eritema Multiforme ile İlişkisi..

Orf (ORF), insan ve hayvanlar arasında ortak olan (zoonotik), dünya genelinde yaygın bir enfeksiyöz-viral hastalıktır.
İnsanlarda, hastalık etkeni virüsün deriye girmesini takiben ortaya çıkar ve Parapoxvirüs adı verilen bir mikroorganizma tarafından oluşturulan viral hastalıklardan biridir. Özellikle hayvanlarla temas halinde olan kişilerde görülür. Günlük hayatta ise çoğunlukla eldivensiz kelle-paça temizlenmesi, enfekte etin doğranması ya da enfekte hayvanlarla temas sonucu ortaya çıkar.
Orf esas olarak genç keçi ve kuzuların hastalığıdır. Etken olan Parapoxvirüs, çiçek (smallpox) ve molluscum contagiosum virüs ailesiyle uzak akrabalık gösterir. Hayvanlarda deri lezyonları daha çok ağız çevresi, burun, meme ve tırnak (toynak) çevresinde görülür. Hastalık oldukça bulaşıcıdır ve tüm hayvanı ya da sürüyü etkileyebilir. Meme ve ağız çevresindeki lezyonlar nedeniyle genç hayvanlarda beslenme güçlüğü ve kilo kaybı görülebilir.

Hastalığın Hayvandan İnsana Bulaşma Yolları :

Hayvanlarda deri lezyonlarında ve koyun ya da keçilerin baş veya tırnaklarındaki kabuklarda bulunan virüs, insan derisindeki kesik ve sıyrıklardan vücuda girer. Virüs, klinik olarak sağlıklı görünen hayvanlarda da bulunabilir. Bulaşma; doğrudan temasla, ağız ve burun salgılarıyla ya da mikroorganizma taşıyabilen eşyalar (giysi, çarşaf, bez vb.) aracılığıyla gerçekleşebilir. Orf virüsü, lezyonlar iyileştikten sonra bile yün ve deride yaklaşık bir ay canlı kalabilir.
Özellikle hayvanlarla temas halinde olan çiftçiler, kasaplar, mezbaha çalışanları, yün kırpıcıları, et taşıma ve soğuk hava deposu işçileri risk altındadır. Çocuklar da enfekte hayvanların bulunduğu mera veya ağıllarda oynadıklarında risk altına girerler. Ev hanımlarında ise çoğunlukla koyun karkasıyla, özellikle koyun başı ile temas sonrası görülür. Hastalık genellikle insandan insana bulaşmaz, ancak nadir vakalar bildirilmiştir.

İnsanlarda Orf Hastalığı :

Orf lezyonları genellikle tek ya da çok az sayıda olur. En sık parmaklar, el, önkol üzerinde görülür; nadiren yüzde de ortaya çıkabilir. Tipik orf lezyonu sert ve etsi yapıdadır; görünümüne rağmen irinli değildir.
Kuluçka süresi genellikle 5–6 gündür. Lezyon başlangıçta küçük, kırmızı veya morumsu sert bir papül şeklindedir; zamanla büyür, kısa sürede ödem gelişir ve püstül ya da büyük bir bül halini alır. Çoğu zaman lezyon içinde kanama görülebilir. Merkezinde kabuk oluşur; çevresi gri ya da morumsu bir alanla sarılıdır ve bunun dışında eritemli bir halka bulunur. Bazı hastalarda hafif genel rahatsızlık hissi eşlik edebilir.
Orf genellikle parmaklar, eller, önkollar veya yüz derisini etkiler. Başlangıçta etkilenen alan küçük olup mavimsi-kırmızı renkte görünebilir; kaşıntılı ya da hassas olabilir. Koyu veya kahverengi tenli kişilerde lezyon daha koyu renkli görünebilir. Birkaç hafta içinde lezyon büyüyerek bül haline gelir; genellikle 2–3 cm çapındadır ancak 5 cm’ye kadar büyüyebilir. Kabuklanmadan önce sıvı sızdırabilir.
Olası diğer belirtiler arasında ateş, genel halsizlik, yorgunluk ve lenf bezlerinde büyüme yer alır.

Orf Hastalığının Komplikasyonları :

Orf, genellikle kendini sınırlayan ve sistemik komplikasyon oluşturmadan iyileşen bir deri hastalığıdır. Bununla birlikte vakaların %4–13’ünde eritema multiforme gelişebildiği bildirilmiştir; ancak orfun bu duruma nasıl yol açtığı tam olarak net değildir.
Orf lezyonundan 10–14 gün sonra, sekonder bir döküntü ortaya çıkabilir. Eritema multiforme; el ve ayaklarda, önkollarda, bacaklarda ve yüzde kırmızı, kabarık ya da düz lezyonlar şeklinde görülür. Bazı durumlarda dirsek ve koltuk altı lenf bezlerinde iltihaplanma (lenfanjit) ve hafif ateş olabilir. Ayrıca sekonder bakteriyel enfeksiyon ve yaygın papüloveziküler lezyonlar gelişebilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda daha büyük ve atipik lezyonlar görülebilir. Nadiren, tüm vücuda yayılan küçük büller oluşabilir; bu durum virüsün kan yoluyla yayılımını düşündürür ve genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir.

Orf Hastalığının Tanısı :

Tanı çoğunlukla klinik olarak, koyun veya keçiyle teması olan kişilerde konur. Kesin tanı; deri biyopsisi, PCR ve elektron mikroskobu ile mümkündür. Süt sağım işçilerinde görülen ve benzer tabloya yol açan, ilişkili bir virüsün neden olduğu hastalık “milker’s nodule (sağımcı nodülü)” olarak bilinir.

Orf Hastalığının Tedavisi :

İnsanlarda orf lezyonları genellikle birkaç hafta içinde iz bırakmadan iyileşir; bu nedenle çoğu vakada özel bir tedavi gerekmez. Tedavinin amacı sekonder bakteriyel enfeksiyonu önlemek ve topikal antiseptikler kullanmaktır. Sekonder bakteriyel enfeksiyon gelişirse uygun şekilde tedavi edilmelidir. Bazı dirençli olgularda Cidofovir kullanılmıştır. Son yıllarda Cidofovir krem ve kriyoterapi de başarılı sonuçlar vermiştir. Cerrahi ve sistemik steroidler genellikle önerilmez.

Orf Hastalığından Korunma :

Enfekte hayvanlar veya et ürünleriyle temas, ORF hastalığı riskini artırır. Bu nedenle hayvan kesimi ve et temizliği sırasında derinin iyi korunması önerilir. Kesim sırasında eldiven, önlük ve koruyucu gözlük kullanılmalıdır.
Et temizliği sırasında, özellikle kelle-paça hazırlanırken de risk devam ettiğinden, hayvanla temastan iş bitimine kadar cilt korunmalıdır. Hastalığın insan ve hayvanlar arasında ortak olması nedeniyle, hayvanların aşılanması korunmada etkilidir. Ayrıca kesim ve et temizliği sonrasında ellerin ve temas eden bölgelerin su ve sabunla iyice yıkanması önemlidir; çünkü hayvana ait kan ve salgı kalıntıları da risk oluşturabilir.