Tüberküloz (Sığır Tüberkülozu)

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

-VETERİNER HEKİM YAŞAR REZA RAHİMİ YAZIYOR-

Sığır tüberkülozu, Mycobacterium bovis bakterisinin neden olduğu, hayvanlarda görülen kronik bir hastalıktır ve insan ile kuş tüberkülozunun etkenleriyle yakın akrabalık gösterir.
Sığır tüberkülozu, hayvanlar arasında oldukça tehlikeli bir hastalıktır. Bu hastalık Mycobacterium bovis bakterisi nedeniyle ortaya çıkar ve insan ile kuş tüberkülozuna çok yakındır. Genellikle çiftlik hayvanlarını etkiler ve öksürük, burun akıntısı gibi belirtilere yol açar; bazı durumlarda ise sığırların ölümüne neden olabilir.
1920 yılından önce, gelişmiş ülkelerde kontrol önlemleri başlatılmadan önce, sığır tüberkülozu dünya genelinde evcil ve yabani hayvanlarda görülen en önemli hastalıklardan biriydi. Günümüzde de sığırlar ve yabani hayvanlar arasında tehlikeli ve insana bulaşabilen bir hastalık olmaya devam etmektedir. Bu nedenle büyük önem taşımaktadır.
Bu bilimsel makalede, bu hastalığı tüm yönleriyle ele alacak; belirtilerini ayrıntılı biçimde tanıyacak, bulaşma yollarını ve korunma yöntemlerini kapsamlı şekilde inceleyeceğiz.
Sığır tüberkülozunun dünyadaki durumu
Sığır tüberkülozu dünya genelinde hemen hemen her yerde görülmektedir. Afrika, Amerika’nın bazı bölgeleri ve Asya’da hastalığın yaygınlığı daha fazladır. Birçok gelişmiş ülke sığır tüberkülozunu kontrol altına almayı başarmıştır; ancak Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Yeni Zelanda gibi ülkelerde yaban hayatında önemli ölçüde enfeksiyon hâlen devam etmektedir.
Hastalığın ana kaynağı sığır olarak kabul edilmekle birlikte, diğer evcil ve yabani hayvanlarda da tüberküloz vakaları bildirilmiştir. Mycobacterium bovis’in ana konağı sığırdır; ancak hastalık aşağıdaki hayvanlarda da izole edilmiştir: manda, bizon, koyun, keçi, at, deve, domuz, yabani sığır, geyik, Afrika antilobu, köpek, kedi, tilki, gelincik, sansar, tarla faresi, primatlar, Güney Amerika tek hörgüçlü develeri (lamalar), gergedan, possumlar, ren geyiği, fil, yer sincabı, su samuru, kobay, yaban tavşanı, köstebek, rakun, Kuzey Amerika kurdu ve aslan, kaplan, leopar, vaşak gibi bazı yırtıcı kedigiller.
Sığır tüberkülozu nasıl bulaşır?
Sığır tüberkülozu son derece bulaşıcı bir hastalıktır ve hayvanlar arasındaki temas yoluyla yayılır. Çoğunlukla çevre ve kontamine havanın solunması ile bulaşır. Bu nedenle yetiştiriciler, sağlık otoriteleri ve yemleme sorumluları için çevresel hijyen büyük önem taşır.
Sağlıklı hayvan, sağlıklı gıdanın temelidir; sağlıklı gıdanın sonucu ise sağlıklı insandır. Hayvanların korunması geleceğimizi korur. Bu bağlamda Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) şu sloganı benimsemiştir:
“Hayvanları korumak, geleceğimizi korur”
Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) faaliyetlerini üç stratejik eksen üzerinde yoğunlaştırmıştır:
Hayvan sağlığı ve refahının iyileştirilmesi, hayvansal ürünlerin ve hayvansal kaynaklı gıdaların güvenliğinin artırılması ve hayvan hastalıklarının yayılımının azaltılması. Bu kapsamda, insanlar, hayvanlar ve çevre arasındaki risklerin üstesinden gelmek için “Tek Sağlık (One Health)” programının uygulanması önemlidir.
Hayvanlar ve hayvansal ürünlerin ticaretinde, önemli epidemiyolojik hastalıklar konusunda şeffaflık sağlayarak ve OIE standartlarına uyarak ticari ortaklar arasında güven oluşturmak.
Üye ülkelerde veteriner hizmetlerinin kapasitesini güçlendirmek ve bu hizmetlerin esnekliğini artırmak.
Sığır tüberkülozunun tanısı ve tedavisi
Tüberküloz, insan ve hayvanlar arasında bulaşabilen enfeksiyöz bir hastalıktır. Etkeni Mycobacterium adlı bir bakteridir. Sığır tüberkülozunun etkeni, insan tüberkülozunun etkeni olan Mycobacterium tuberculosis kompleksinin bir üyesidir. Tüberküloz, Türkiye ve İran dâhil olmak üzere dünya genelinde özellikle sığır ve keçi gibi geviş getiren hayvanlarda önemli bir hastalıktır.
Tüberküloz basili; insan, geviş getiren hayvanlar, evcil hayvanlar ve yaban hayatını da etkileyebildiğinden, kontrolü oldukça zordur. Köpekler ve kediler; insan, sığır ve kuş tüberkülozu etkenlerine duyarlıdır ve bu hayvanlardan insanlara ve diğer hayvanlara bulaşma kolaylıkla gerçekleşebilir. Kanarya gibi evcil kuşlar da bu bakterilere duyarlıdır ve bu nedenle insan ve hayvan sağlığının korunmasında önem taşırlar.
Ayrıca, AIDS gibi bağışıklık sistemini baskılayan hastalıkların yaygınlaşması, bağışıklığın zayıflamasına ve buna bağlı olarak tüberküloz dâhil birçok hastalığın insanlarda daha sık görülmesine yol açmaktadır.
İnsan tüberkülozunun (Mycobacterium tuberculosis) yanı sıra, sığır tüberkülozunun etkeni olan Mycobacterium bovis, insanlara bulaşan en önemli enfeksiyon kaynaklarından biridir. Bu nedenle sığır popülasyonunda tüberkülozun kontrolü ve nihayetinde eradikasyonu, veteriner otoritelerinin öncelikleri arasındadır.
Tüberküloz, akciğerleri tutan enfeksiyöz bir hastalıktır; akut ya da kronik seyredebilir. Enfeksiyon yayılabilir ve vücudun diğer bölgelerine ilerleyerek menenjit gibi başka hastalıklara da neden olabilir.
Enfeksiyon primer ve sekonder olmak üzere iki şekilde gelişir. Primer enfeksiyonda belirtiler bazen kendiliğinden düzelebilir; ancak bazı durumlarda akciğerde kalıcı lezyonlar oluşur ve zamanla tüberküloz belirtileri ortaya çıkar.
Vakaların çoğunda akciğerler etkilenir (pulmoner tüberküloz). Bununla birlikte, hastalık hayvanın derisi, idrar yolları, eklemleri ve kemikleri gibi diğer bölgelerini de tutabilir. Pulmoner tüberkülozlu bazı hayvanların balgam örneklerinde bakteri saptanırken, bazılarında saptanmayabilir. Balgamında bakteri bulunan hayvanlar, hastalığı insanlara ve diğer hayvanlara kolayca bulaştırabilir. Mycobacterium toprakta da yaşayabildiği için insanları kolaylıkla enfekte edebilir. Ayrıca, sığır ve buzağıların sütlerinin kontamine olması durumunda, insanlar bu sütü tüketerek hastalığa yakalanabilir.
Genel olarak bulaşma yolları şunlardır:
Dışkı
Süt
İdrar
Rahim salgıları
Solunum havası
Kontamine çevre
Hastalığın ilerlemiş döneminde enfekte sığırdan bulaşma
Sığır tüberkülozunun tanısı nasıl konur?
Standart tanı yöntemi tüberkülin testidir. Deri içine belirli miktarda antijen enjekte edilir ve oluşan bağışıklık reaksiyonu ölçülür. Kesin tanı, laboratuvarda kültür yapılarak bakterinin yaklaşık 8 hafta içinde üretilmesiyle konur.
Belirtiler ne zaman ortaya çıkar?
Bu hastalığın kuluçka süresi uzundur; aylarca hatta yıllarca belirti göstermeyebilir. Ortaya çıktığında genellikle şu belirtiler görülür:
İştahsızlık
Zayıflık
Kilo kaybı
Halsizlik
Kuru öksürük
İshal
Şiddetli şişlikler
Bir veteriner hekime erişiminiz varsa, hayvanlarınızın periyodik muayenesini yaptırarak önleyici tedbirlerin alınmasını ve hastalığın yayılmasının önlenmesini talep edebilirsiniz.
Korunma ve kontrol
Standart kontrol programı test ve itlaf esasına dayanır. Eradikasyon programı; kesim sonrası et muayenesi, çiftliklerin aktif takibi, hayvanların test edilmesi, enfekte hayvanların ve temaslıların uzaklaştırılması ile hayvan hareketlerinin kontrolünü kapsar. Karkas muayenesinde akciğerler ve lenf düğümlerinde tüberküller gözlenir. Hasta hayvanların gıda zincirine girmesi engellenmeli; veteriner otoriteleri, hasta hayvanları sürü kaynağına kadar izleyerek test ve karantina uygulamalıdır.
Kontamine sütlerin uygun sıcaklıkta pastörize edilmesi, bakteriyi yok ederek insanlara bulaşmayı önler. Hayvanların tedavisi; yüksek maliyet, uzun süre ve karantina programlarıyla çakışma nedeniyle nadiren uygulanır. İnsanlarda aşılama yapılmakla birlikte, hayvanlarda koruyucu amaçla yaygın olarak kullanılmamaktadır. Hayvanlarda aşının etkinliği değişkendir ve test–itlaf programlarıyla çakışabilir. Son yıllarda bazı yeni aşılar araştırma aşamasındadır.
Enfekte bir hayvan tespit ettiğinizde, öncelikle onu diğer hayvanlardan ayırınız. Tüm su ve yem kaplarını boşaltıp, kaplarla birlikte ortamı iyice dezenfekte ediniz. Bu işlemi birkaç aşamada tekrarlamanız önerilir.