Yalan Davranışını Anlamak

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

-UZMAN PSİKOLOJİK DANIŞMAN METİN HAMURCU YAZDI-

Bir insanın yalan söyleyip söylemediğini anlamak, yalnızca gözlerine, beden diline veya konuşma biçimine bakarak mümkün değildir. Yalan davranışını anlamak için kişinin söyledikleriyle yaptıklarını, anlattığı olayların tutarlılığını ve zaman içindeki davranış örüntülerini birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü insanlar yalnızca yalan söylediklerinde değil, kaygılandıklarında, utandıklarında, korktuklarında veya haksız yere suçlandıklarını düşündüklerinde de huzursuz davranabilirler.
Yalan söyleyen bazı kişiler, anlattıkları hikâyeyi inandırıcı hâle getirmek için gereğinden fazla ayrıntı verebilir, kendilerini sürekli açıklama ihtiyacı hissedebilir veya sorulan sorulara doğrudan cevap vermekten kaçınabilir. Bazıları ise konuyu değiştirebilir, karşısındaki kişiyi suçlayabilir ya da basit bir soruya beklenmedik ölçüde öfkeli tepki gösterebilir. Bu davranışlar tek başına yalanın kanıtı değildir; ancak tekrarlayan tutarsızlıklarla birlikte ortaya çıktıklarında dikkatle değerlendirilmesi gereken işaretler olabilir.
Yalan davranışını anlamada en önemli noktalardan biri, kişinin söyledikleri arasındaki tutarlılığı gözlemlemektir. Örneğin kişi aynı olayı farklı zamanlarda anlatırken önemli ayrıntıları sürekli değiştiriyor, daha önce söylediği şeyleri inkâr ediyor veya doğrulanabilir bilgilerle çelişen açıklamalar yapıyorsa bu durum sorgulanabilir. Bununla birlikte, insan hafızasının kusursuz olmadığını ve herkesin olayları farklı hatırlayabileceğini de unutmamak gerekir.
Beden dili de sıklıkla yalanın göstergesi olarak değerlendirilir. Göz temasından kaçınmak, ellerle oynamak, ses tonunun değişmesi veya konuşurken duraksamak bazı kişilerde görülebilir. Ancak gözlerini kaçıran, heyecanlanan ya da elleri titreyen herkes yalan söylüyor değildir. Bu davranışlar stresin, utancın veya sosyal kaygının sonucu da olabilir. Bu nedenle tek bir hareket üzerinden karar vermek yerine kişinin olağan davranışlarıyla mevcut davranışları arasındaki farklara bakmak daha sağlıklıdır.
Psikolojik açıdan bazı insanlar yalan söylediklerinde kendilerini korumaya, olumsuz sonuçlardan kaçınmaya veya başkalarının gözündeki değerlerini kaybetmemeye çalışırlar. Bu nedenle sorumluluğu başkasına yükleyebilir, yaptıkları davranışın önemini küçümseyebilir veya kendilerini haklı göstermek için farklı açıklamalar geliştirebilirler. Bazı kişiler ise reddedilme, cezalandırılma ya da çatışma yaşama korkusuyla gerçeği saklayabilir. Yalanın arkasında korku, utanç, çıkar sağlama veya sorumluluktan kaçınma gibi farklı nedenler bulunabilir. Ancak bu nedenleri anlamaya çalışmak, yalanı haklı çıkarmak anlamına gelmez.
Bir insanın doğruyu söyleyip söylemediğini anlamak için onu tuzağa düşürmeye çalışmak yerine sakin ve açık sorular sormak daha yararlıdır. Anlattıkları arasındaki farklılıkları suçlayıcı olmadan dile getirmek, olayın ayrıntılarını açıklamasına fırsat vermek ve mümkün olduğunda bilgileri doğrulamak daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Aynı zamanda kişinin sözlerinden çok davranışlarının oluşturduğu güvene dikkat etmek gerekir. Çünkü güven, yalnızca verilen sözlerle değil, zaman içinde sergilenen tutarlı davranışlarla oluşur.
Sonuç olarak, bir insanın yalan söylediğini anlamanın tek ve kesin bir davranışsal işareti yoktur. En sağlıklı değerlendirme; tutarlılığı, doğrulanabilir bilgileri, tekrar eden davranışları ve kişinin sorumluluk alma biçimini birlikte incelemektir. Birini hemen yalancılıkla suçlamak yerine gözlem yapmak, sınırlarını korumak ve güvenin davranışlarla yeniden kurulup kurulmadığına bakmak, ilişkilerde daha gerçekçi ve sağlıklı kararlar vermeyi sağlar.