Güvenli bağ kurmak, bir insanın başka bir insanın yanında kendisini güvende, değerli, kabul edilmiş ve anlaşılmış hissetmesidir. Bir ilişkide güvenli bağ varsa kişi sürekli sevilip sevilmediğini sorgulamak, terk edilmekten korkmak veya kendisini kabul ettirmek için çabalamak zorunda kalmaz. Kendisi gibi olabileceğini, duygularını ifade edebileceğini ve hata yaptığında da ilişkinin devam edebileceğini bilir. Çünkü güvenli bağ, kusursuz bir ilişki yaşamak değil, kusurlarımıza rağmen birbirimizle sağlıklı bir ilişki kurabilmektir.
Güvenli bağın temelindetutarlılıkvardır. Bir insanın bugün yakın, yarın uzak, bir gün ilgili, ertesi gün ilgisiz davranması karşı tarafta belirsizlik yaratır. Oysa güven, davranışların zaman içerisinde öngörülebilir olmasıyla gelişir. Söylediğimizle yaptığımızın birbirini desteklemesi, verdiğimiz sözleri yerine getirmemiz ve karşımızdaki insanın duygusal ihtiyaçlarını önemsememiz güven duygusunu güçlendirir. İnsan, zorlandığında karşısındaki kişiyle iletişim kurabileceğini ve onun yanında olacağını bilmeye ihtiyaç duyar.
Güvenli bağ kurabilmek için öncelikle duygulara alan açmak gerekir. Bir insan üzgün olduğunda onu hemen neşelendirmeye, öfkelendiğinde susturmaya veya korktuğunda korkusunun yersiz olduğunu anlatmaya çalışmak yerine, önce duygusunu anlamaya çalışmalıyız. Bazen bir insanın ihtiyacı çözüm bulmak değil, anlaşılmaktır. “Bunun seni ne kadar üzdüğünü görebiliyorum”, “Böyle hissetmen anlaşılır”, “İstersen bunu birlikte konuşabiliriz” gibi ifadeler duygusal yakınlığı artırır. Çünkü anlaşıldığını hisseden insan, kendisini savunmak zorunda kalmadan ilişki içerisinde var olabilir.
Güvenli bağ, kişinin kendi ihtiyaçlarından vazgeçmesi anlamına gelmez. Aksine kişi hem yakınlık kurabilmeli hem de kendi sınırlarını koruyabilmelidir. Hayır diyebilmek, farklı düşüncelere sahip olmak, kişisel alan istemek veya bir konuda anlaşamamak ilişkinin tehlikeye girdiği anlamına gelmez. Sağlıklı ilişkilerde iki insan birbirine yakın olabilirken bireyselliklerini de koruyabilir. Sevgi, bir başkasına kendimizi kaybederek bağlanmak değil, kendimiz olarak kalabildiğimiz bir yakınlık kurabilmektir.
Romantik ilişkilerde güvenli bağın en önemli göstergelerinden biri de tartışmalardan sonra yeniden yakınlaşabilmektir. Her ilişkide anlaşmazlıklar, kırgınlıklar ve yanlış anlaşılmalar yaşanabilir. Önemli olan hiç tartışmamak değil, tartışma sırasında birbirini aşağılamamak, tehdit etmemek, sevgiyi bir cezalandırma aracına dönüştürmemek ve gerektiğinde özür dileyebilmektir. Güvenli ilişkilerde insanlar birbirlerini incitebileceklerini bilirler ama incittiklerinde sorumluluk alıp ilişkiyi onarmaya da isteklidirler.
Çocukluk döneminde kurulan ilişkiler, kişinin ilerideki bağlanma biçimini etkileyebilir. İhtiyaçları düzenli olarak karşılanan, duyguları kabul edilen, korktuğunda yanında bir yetişkin bulan çocuk zamanla dünyanın daha güvenilir bir yer olduğunu öğrenir. Ancak çocuk ağladığında susturuluyor, duyguları küçümseniyor veya sevgiyi yalnızca uslu ve başarılı olduğunda alıyorsa ilişkilerinde güvensizlik geliştirebilir. Bununla birlikte çocukluk deneyimleri gelecekteki ilişkileri kesin olarak belirlemez. Yetişkinlikte kurulan sağlıklı ilişkiler ve psikoterapi deneyimi, kişinin yeni ve daha güvenli ilişki deneyimleri geliştirmesine yardımcı olabilir.
Sonuç olarak güvenli bağ, birinin bizi asla terk etmeyeceğinden emin olmak değil, ilişkide kendimizi sürekli korumak zorunda hissetmemektir. Sürekli onay aramadan, terk edilme korkusuyla kendimizden vazgeçmeden, duygularımızı saklamadan ve ihtiyaçlarımızı bastırmadan ilişki kurabilmektir. Güvenli bağın olduğu yerde insan sevilmek için mücadele etmek zorunda kalmaz;sevildiğini hissettiği için kendisi olmaya cesaret eder.
Başkalarının söyledikleri elbette önemlidir ancak hayatımızı ve kendimize verdiğimiz değeri belirleyecek kadar önemli olmamalıdır. İnsan sosyal bir varlık olduğu için çevresindeki insanların düşüncelerinden etkilenir. Bazen bir eleştiri bizi geliştirir, bazen bir öneri farkındalık kazandırır, bazen de birinin bakış açısı kendi göremediğimiz bir noktayı görmemizi sağlar. Ancak burada önemli olan, duyduğumuz her sözü doğru kabul etmemek ve herkesin düşüncesine aynı değeri vermemektir.
İnsanların söylediklerini değerlendirirken öncelikle kimin söylediğine, hangi niyetle söylediğine ve söylediklerinin ne kadar gerçekçi olduğuna bakmalıyız. Çünkü herkesin bizim hakkımızda bir düşüncesi olabilir ama herkes bizi doğru tanımak, anlamak veya değerlendirmek zorunda değildir. Bir insanın bizi eleştirmesi, bizim yanlış olduğumuz anlamına gelmez. Birinin bizi beğenmemesi, yetersiz olduğumuzu göstermez. Birinin bizimle aynı fikirde olmaması da düşüncemizin değersiz olduğu anlamına gelmez.
Bazen başkalarının sözlerine gereğinden fazla anlam yükleriz
Birinin söylediği tek bir cümleyi günlerce düşünür, neden öyle söylediğini sorgular, kendimizi açıklamaya ve kabul ettirmeye çalışırız. Oysa karşımızdaki kişinin düşüncesi, bizim gerçeğimiz olmak zorunda değildir. Herkesin bakış açısı kendi deneyimlerinden, korkularından, beklentilerinden ve kişilik özelliklerinden etkilenir. Dolayısıyla insanların söyledikleri çoğu zaman yalnızca bizi değil, onların kendi dünyalarını da yansıtır.
Psikolojik açıdan bakıldığında, başkalarının düşüncelerine aşırı önem vermek bazen onaylanma ihtiyacından, reddedilme korkusundan ve değersizlik duygusundan kaynaklanabilir.
Özellikle çocukluk döneminde sık eleştirilen, sürekli başkalarıyla kıyaslanan veya sevgiyi başarı ve uyum üzerinden kazanmaya çalışan kişiler yetişkinliklerinde başkalarının düşüncelerine daha fazla duyarlı olabilirler. Böyle kişiler kendi davranışlarını değerlendirirken bile başkalarının ne düşüneceğini merkeze alabilirler. Zamanla kendi isteklerinden uzaklaşır, başkalarının beklentilerine göre yaşamaya başlayabilirler.
Oysa psikolojik olgunluk, başkalarının düşüncelerini tamamen yok saymak değil, onları doğru bir mesafede tutabilmektir. Haklı bir eleştiri varsa bundan yararlanmak, haksız bir değerlendirme varsa onu üzerimize almamak gerekir. Her söze cevap vermek, herkese kendimizi anlatmak, her yanlış anlaşılmayı düzeltmek veya herkesin bizi sevmesini sağlamak zorunda değiliz.
Unutmamalıyız ki başkalarının zihninde nasıl bir insan olduğumuzu tamamen kontrol edemeyiz. Ancak kendimize nasıl baktığımızı, hangi düşünceleri benimsediğimizi ve hayatımızı hangi değerler doğrultusunda yaşayacağımızı belirleyebiliriz.
Başkalarının sesini dinleyelim ama kendi iç sesimizi kaybetmeyelim. Çünkü insanın özgürlüğü, herkesin kendisi hakkında iyi düşünmesini sağlamaya çalışmayı bıraktığında başlar.
Fevrilik, kişinin bir olay karşısında yeterince düşünmeden, sonuçlarını değerlendirmeden ve duygularını düzenlemeden hızlı hareket etmesi ya da karar vermesidir. Fevri kişiler bazen öfkeyle konuşabilir, ani kararlar alabilir, sonradan pişman olacakları davranışlarda bulunabilir veya karşılarındaki kişinin sözlerini tam olarak anlamadan tepki verebilirler. Bu durum çoğu zaman kişinin kötü niyetli olmasından değil, duygu ile davranış arasına yeterli mesafe koyamamasından kaynaklanır. Fevriliğin altında farklı psikolojik nedenler bulunabilir. Kişi çocukluk döneminde duygularını düzenlemeyi öğrenememiş olabilir. Örneğin, öfkelendiğinde sakinleşmesine yardımcı olunmamış, duygularını ifade etmesi engellenmiş veya sürekli eleştirilmiş olabilir. Böyle bir ortamda büyüyen kişi, yetişkinlikte eleştiriyi tehdit olarak algılayabilir ve kendisini savunmak için anında tepki verebilir. Bazen de fevrilik; kaygı, sabırsızlık, hayal kırıklığına tahammül edememe, kontrol ihtiyacı veya anlaşılmadığını hissetme ile ilişkili olabilir. Fevrilikle baş etmenin ilk adımı, tepki verme isteği ile gerçekten harekete geçmek arasındaki farkı öğrenmektir. Bir olay karşısında öfkelendiğimizde zihnimiz hemen konuşmak, kendimizi savunmak veya karşı tarafın hatasını göstermek isteyebilir. Ancak her duygunun hemen davranışa dönüşmesi gerekmez. Öfkelenmek doğaldır; öfkeyle kırıcı konuşmak ise değiştirebileceğimiz bir davranıştır. Bu nedenle kişi, yoğun bir duygu yaşadığında kendisine birkaç saniye tanımayı öğrenmelidir. Derin ve yavaş nefes almak, bulunduğu ortamda kısa bir mola vermek veya konuşmayı ertelemek, duygunun şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Fevri davranışları azaltmak için kişinin kendi tetikleyicilerini tanıması da önemlidir.
Hangi durumlarda daha hızlı tepki veriyorum? Eleştirildiğimde mi, haksızlığa uğradığımı düşündüğümde mi, önemsenmediğimde mi, yoksa işler istediğim gibi gitmediğinde mi? Bu soruların cevapları, davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamamızı sağlar. Örneğin, birisi kendisine karşı çıktığında hemen sesini yükselten bir kişi, aslında değersiz görülmekten veya kontrolünü kaybetmekten korkuyor olabilir. Bu durumda yalnızca öfkeyi bastırmak değil, öfkenin altında yatan düşünceyi ve duyguyu anlamak gerekir. Bir diğer önemli nokta, her düşüncenin gerçek, her hissin de bir tehlike işareti olmadığını fark etmektir. Birinin sözünü saygısızlık olarak algılamak, mutlaka onun bizi küçümsemek istediği anlamına gelmez. Fevri davranan kişi çoğu zaman ilk yorumunu kesin gerçek kabul eder ve buna göre hareket eder. Oysa kendisine “Başka bir açıklaması olabilir mi?”, “Şu anda bildiklerimle mi hareket ediyorum, yoksa varsayımlarımla mı?” diye sorması, daha dengeli kararlar vermesine yardımcı olabilir. Fevrilikle mücadelede kişinin kendisine yeni bir davranış kuralı belirlemesi de faydalıdır: Yoğun duygudayken önemli karar vermemek, tartışmayı büyütmemek ve geri dönüşü zor davranışlarda bulunmamak. Örneğin, öfkeliyken mesaj göndermek yerine mesajı yazıp beklemek, bir tartışmada hemen cevap vermek yerine “Şu an gerginim, biraz sakinleşip konuşmak istiyorum.” demek veya ani bir karar almadan önce bir gece beklemek uygulanabilir yöntemlerdir. Bu davranışlar kaçınmak değil, kişinin kendi tepkisini yönetebilmesidir. Fevri davranışın ardından pişmanlık yaşandığında kişi kendisini sürekli suçlamak yerine davranışını değerlendirmelidir. “Yine böyle yaptım, hiçbir zaman değişemeyeceğim.” demek yerine “Hangi noktada kontrolümü kaybettim ve bir dahaki sefere neyi farklı yapabilirim?” diye düşünmek daha yapıcıdır. Eğer birini kırdıysa sorumluluk alması, özür dilemesi ve davranışını telafi etmesi önemlidir. Kendini affetmek, davranışın sorumluluğundan kaçmak değil, hatadan öğrenerek değişime alan açmaktır. Sonuç olarak fevrilik, kişinin değişmez bir karakter özelliği olmak zorunda değildir. Duyguları tanımak, tetikleyicileri fark etmek, düşünce ile gerçekliği ayırt etmek ve tepki vermeden önce durabilmek zamanla geliştirilebilir becerilerdir. Amaç hiç öfkelenmemek veya her durumda sessiz kalmak değildir. Asıl amaç, duygularımızın bizi yönetmesi yerine, duygularımızı fark ederek nasıl davranacağımıza kendimizin karar vermesidir. Fevrilik sık sık ilişkilere, iş yaşamına veya günlük işlevselliğe zarar veriyorsa psikoterapi desteği de bu davranış örüntüsünün altında yatan nedenleri anlamaya ve daha sağlıklı baş etme yolları geliştirmeye yardımcı olabilir.
Bir insanın yalan söyleyip söylemediğini anlamak, yalnızca gözlerine, beden diline veya konuşma biçimine bakarak mümkün değildir. Yalan davranışını anlamak için kişinin söyledikleriyle yaptıklarını, anlattığı olayların tutarlılığını ve zaman içindeki davranış örüntülerini birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü insanlar yalnızca yalan söylediklerinde değil, kaygılandıklarında, utandıklarında, korktuklarında veya haksız yere suçlandıklarını düşündüklerinde de huzursuz davranabilirler. Yalan söyleyen bazı kişiler, anlattıkları hikâyeyi inandırıcı hâle getirmek için gereğinden fazla ayrıntı verebilir, kendilerini sürekli açıklama ihtiyacı hissedebilir veya sorulan sorulara doğrudan cevap vermekten kaçınabilir. Bazıları ise konuyu değiştirebilir, karşısındaki kişiyi suçlayabilir ya da basit bir soruya beklenmedik ölçüde öfkeli tepki gösterebilir. Bu davranışlar tek başına yalanın kanıtı değildir; ancak tekrarlayan tutarsızlıklarla birlikte ortaya çıktıklarında dikkatle değerlendirilmesi gereken işaretler olabilir. Yalan davranışını anlamada en önemli noktalardan biri, kişinin söyledikleri arasındaki tutarlılığı gözlemlemektir. Örneğin kişi aynı olayı farklı zamanlarda anlatırken önemli ayrıntıları sürekli değiştiriyor, daha önce söylediği şeyleri inkâr ediyor veya doğrulanabilir bilgilerle çelişen açıklamalar yapıyorsa bu durum sorgulanabilir. Bununla birlikte, insan hafızasının kusursuz olmadığını ve herkesin olayları farklı hatırlayabileceğini de unutmamak gerekir. Beden dili de sıklıkla yalanın göstergesi olarak değerlendirilir. Göz temasından kaçınmak, ellerle oynamak, ses tonunun değişmesi veya konuşurken duraksamak bazı kişilerde görülebilir. Ancak gözlerini kaçıran, heyecanlanan ya da elleri titreyen herkes yalan söylüyor değildir. Bu davranışlar stresin, utancın veya sosyal kaygının sonucu da olabilir. Bu nedenle tek bir hareket üzerinden karar vermek yerine kişinin olağan davranışlarıyla mevcut davranışları arasındaki farklara bakmak daha sağlıklıdır. Psikolojik açıdan bazı insanlar yalan söylediklerinde kendilerini korumaya, olumsuz sonuçlardan kaçınmaya veya başkalarının gözündeki değerlerini kaybetmemeye çalışırlar. Bu nedenle sorumluluğu başkasına yükleyebilir, yaptıkları davranışın önemini küçümseyebilir veya kendilerini haklı göstermek için farklı açıklamalar geliştirebilirler. Bazı kişiler ise reddedilme, cezalandırılma ya da çatışma yaşama korkusuyla gerçeği saklayabilir. Yalanın arkasında korku, utanç, çıkar sağlama veya sorumluluktan kaçınma gibi farklı nedenler bulunabilir. Ancak bu nedenleri anlamaya çalışmak, yalanı haklı çıkarmak anlamına gelmez. Bir insanın doğruyu söyleyip söylemediğini anlamak için onu tuzağa düşürmeye çalışmak yerine sakin ve açık sorular sormak daha yararlıdır. Anlattıkları arasındaki farklılıkları suçlayıcı olmadan dile getirmek, olayın ayrıntılarını açıklamasına fırsat vermek ve mümkün olduğunda bilgileri doğrulamak daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Aynı zamanda kişinin sözlerinden çok davranışlarının oluşturduğu güvene dikkat etmek gerekir. Çünkü güven, yalnızca verilen sözlerle değil, zaman içinde sergilenen tutarlı davranışlarla oluşur. Sonuç olarak, bir insanın yalan söylediğini anlamanın tek ve kesin bir davranışsal işareti yoktur. En sağlıklı değerlendirme; tutarlılığı, doğrulanabilir bilgileri, tekrar eden davranışları ve kişinin sorumluluk alma biçimini birlikte incelemektir. Birini hemen yalancılıkla suçlamak yerine gözlem yapmak, sınırlarını korumak ve güvenin davranışlarla yeniden kurulup kurulmadığına bakmak, ilişkilerde daha gerçekçi ve sağlıklı kararlar vermeyi sağlar.
Statü arayışı, aslında yalnızca “üstün olmak” istemek değildir. İnsan sosyal bir varlık olduğu için değerli, görülür, kabul edilir ve önemli olduğunu hissetmek ister. Statü de bu ihtiyacın dışarıdan görünen yollarından biri olabilir.
Çocuklukta sevgi, takdir ve kabul çoğunlukla başarıya, uslu olmaya, güçlü görünmeye veya başkalarının beklentilerini karşılamaya bağlandıysa kişi yetişkinlikte de “Başarılı olursam değerliyim”, “Benden daha iyi olanlar varsa ben yetersizim” gibi bir inanç geliştirebilir. Böylece statü, yalnızca bir konum olmaktan çıkar; özdeğerin kanıtı haline gelir.
Statü arayışının altında genellikle birkaç temel ihtiyaç bulunabilir:
Değerli hissetme: “Ben önemliyim.”
Görülme ve takdir edilme: “Beni fark etsinler.”
Güvenlik: “Güçlü bir konumda olursam kimse beni ezemez.”
Bu nedenle bazen insan statüyü değil, statünün kendisinde oluşturduğu duyguyu arar. Örneğin pahalı bir araba isteyen kişinin asıl ihtiyacı araba olmayabilir; “başarılı oldum”, “saygı görüyorum”, “artık küçümsenmiyorum” hissi olabilir.
Psikolojik açıdan önemli soru şudur: “Statümü kaybetsem kendimi hâlâ değerli hisseder miyim?” Eğer cevap hayırsa, kişinin özdeğeri dışsal göstergelere fazla bağlanmış olabilir.
Sağlıklı olan statü istememek değildir. Statüyü bir araç olarak kullanmak ile statüyü kendi değerinin ölçüsü yapmak arasındaki farktır. İnsan başarılı olmak, yükselmek, saygı görmek isteyebilir; fakat bunlar olmadığında da “Ben yine de değerliyim” diyebiliyorsa psikolojik denge daha sağlamdır.
02:00
News